Opowiedzcie nam stoczniowcy jak tam u was jest

Adam Zadworny: Nieco kabaretowe "Ciasto po polsku", "Szczecińska wieczerza" w klimacie pieśni okupowanej Warszawy, przejmujące "Podzwonne" - jak Pan to wszystko zebrał?

Michał Paziewski: Przekopywałem sądowe akta spraw z lat 1971-1973 związanych z robotniczą rewoltą szczecińskiego Grudnia '70. Przy okazji znalazłem tam też wiersze i piosenki w formie ulotek czy odręcznych zapisków przekazywanych z rąk do rąk. Zaskoczyło mnie bogactwo tej twórczości. Niektóre utwory wpadły w ręce Służby Bezpieczeństwa podczas rewizji, inne przejęto na poczcie - funkcjonariusze SB przechwytywali wszystko, co budziło jakiekolwiek antyreżimowe podejrzenia, np. książki, zdjęcia z tamtych wydarzeń, również proletariacką poezję. W taki sposób zdobyłem m.in. dość frywolny kawałek "(...) Minister: mercedes, whisky i artystki" mówiący o tym, jak społecznie była postrzegana władza. Znalazł się on w liście szczecinianina przechwyconym przez cenzurę. Tak jak wiele innych nigdy nie dotarł do adresata, w tym przypadku - brata.

Takie to było groźne?

- Wówczas taką twórczość traktowano wręcz jako oręż w walce z ustrojem. Co więcej, nawet Gierek w czasie spotkania ze szczecińskimi stoczniowcami w styczniu 1971 r. przywoływał "Szczecińską balladę", która według władz miała wymowę antyradziecką.

To wszystko powstało w Grudniu?

- Wtedy i zaraz po Grudniu. Część tej poezji po dekadzie przypisano nawet Sierpniowi '80. Niektóre z piosenek, jak np. "Jadą wozy na gumowych kółkach", ułożono na melodię ówczesnego szlagieru Maryli Rodowicz. Ale wykorzystywano także pieśni rewolucyjne, patriotyczne, religijne. "Gdy naród do strajku..." nawiązuje do tradycji walk ludowych, oddaje robotniczego ducha rewolty. Nader wymowny jest tekst "Gdy naród zażądał za pracę swą chleba, panowie tu czołgi wezwali". Wszak w czasach, kiedy według konstytucji rządzić miał "lud pracujący miast i wsi", było to wręcz oskarżycielskie.

Może warto to opracować i wydać.

- Na pewno. Poza emocjonalnym, ta twórczość ma walor historyczny. To często dokumentalny, niepowtarzalny zapis atmosfery tamtych dni.



Poniższe ulotne wiersze i piosenki to fragmenty nigdzie dotychczas niepublikowanego zbioru ulicznej, proletariackiej twórczości grudniowej, który jest w posiadaniu dr. Michała Paziewskiego, badacza szczecińskiego Grudnia '70 i Stycznia '71



Przyjedź Józiu

(na melodię "Przyjdź, mamo, na przysięgę")

Przyjedź Józiu1 do Szczecina

Stołek wybrał inny szef

Naród wyrósł na potęgę

Przyjedź zobacz jak tu jest

Kościół stoi po Walaszku2

Czarny do samego daszku

Popalony, okopcony tu i tam